षड्रिपु निरूपण, समास दुसरा-कोप निरूपण

 

।। समर्थ रामदास स्वामींचे अपरीचीत वाङ्मय ।।

।। षड्रिपु निरूपण ।।

समास दुसरा-कोप निरूपण

     कोपआरोपणा खोटी कोपें कोंपचि वाढतो ।

     मोडतो मार्ग न्यायाचा अन्याय प्रबळे बळें ।।१।।श्रीराम।।

     क्रोंध हा खेद संपादी जेथें तेथें चहूकडें ।

     विवेक पाहतां कैंचा शुध्दि तेथें असेचिना ।।२।।श्रीराम।।

     भ्रुकुटी कुटिला गांठी काळिमा वदनीं चढे ।

     कुर्कुरी बुर्बुरी रागें हस्तपायच चोळितो ।।३।।श्रीराम।।

     कुशब्द वोखटे काढी त्रासकें वचनें वदे ।

       घेतसे बालटें ढाले उणें काढी परोपरी ।।४।।श्रीराम।।

     बोलतां हिंसळे थुंका तायेताय उकावतो ।

     तांबडे जाहले डोळे रागें रागेंचि फूगला ।।५।।श्रीराम।।

     कंठ लल्लाटिंच्या शीरा फुगल्या घाम चालिला ।

     थर्थरां कांपतो रागें रूपें भूतची जाहला ।।६।।श्रीराम।।

     धर्ते लोक झिंजाडी सातां पाचांसि नावरे ।

     लिथाडी पछ्याडी कुस्ती मारामारी धबाधबी ।।७।।श्रीराम।।

     सुटलीं फिटलीं वस्त्रें नागवे दिसती जना ।

     लाज ते अंतरीं नाहीं मातले नीट धांवती ।।८।।श्रीराम।।

     अनर्थ मांडला मोठा लाथा बुक्क्या चप्रका ।

     कोपरें मारिती शिरीं काष्ठ पाषाण अर्गळा ।।९।।श्रीराम।।

     मुसळे मारिती काठ्या शिळा डांगाच ढेंकळें ।

     डसती झोंबती अंगा निकुरें लाविती कळा ।।१०।।श्रीराम।।

     एकांहीं धरिल्या शेंड्या वृषणी लाविती कळा ।

     पाडिले दांत भोंकांडें मस्तकें फोडली बळें ।।११।।श्रीराम।।

     ताडिले पाडिले पडले रक्तबंबाळ जाहले ।

     घरिचीं मारिती हांका हांका बोंबा परोपरी ।।१२।।श्रीराम।।

     दिवाणामाजिते नेले मारिले दंड पावले ।

     क्रोधानें करंटे केले क्रोध चांडाळ जाणिजे ।।१३।।श्रीराम।।

     भल्याने कोंप सांडावा शांतीने असतां बरें ।

     क्षुल्लकें कोप पाळावा भल्याचे काम तो नव्हे ।।१४।।श्रीराम।।

     इति क्रोध निरूपणं समाप्तम् ।।२।।

षड्रिपू निरुपण, समास पहिला-काम निरूपण

 समर्थांचे अपरिचीत वाङ्मय

षड्रिपू निरुपण

समास पहिला-काम निरूपण 

     भल्यांसी वैर करिताती ते साही वोळखां बरें ।

     षड्रिपू कामक्रोधादि मद मत्सर दंभ तो ।।१।।श्रीराम।।

     प्रपंच साहवा वैरी हे वैरी जिंकितां बरें ।

     भल्यांमी लाविती वेढा परत्रमार्ग रोधिला ।।२।।श्रीराम।।

     काम आरंभिंचा वैरी निष्काम बुडवी सदा ।

     कामना लागली पाठी काम काम करी जनीं ।।३।।श्रीराम।।

     काम उत्पन्न होताहे ते वेळे नावरे जनां ।

     कामवेडे जडे ज्याला तो प्राणी आत्मघातकी ।।४।।श्रीराम।।

     कित्येक योषितेसाठीं कातरा मृत्यु पावले ।

     झडाच घालिती नेटें पतंगापरि भस्मती ।।५।।श्रीराम।।

     आपणा राखणें नाही शुध्दि नाहीं म्हणोनियां ।

     सभाग्य करंटे होती वेश्येसी द्रव्य नासिती ।।६।।श्रीराम।।

     कित्येक भोरपी झाले किती गेले उठोनिया ।

     बाटले भ्रष्टले मेले बुडाले कामवेसनीं ।।७।।श्रीराम।।

     व्याधीनं नासती अंगे नासिकें झडती जनीं ।

     औषधे दंतही जाती रुपहानीहि होतसे ।।८।।श्रीराम।।

     रूपहानी शक्तिहानी द्रव्यहानी परोपरीं ।

     कुलहानी यातिहानी सर्व हानीच होतसे ।।९।।श्रीराम।।

     कित्येक मातले भोगें लोकलाजची सांडिली ।

     शुभाशुभ नसे तेथें नीचाशी उंच भ्रष्टती ।।१०।।श्रीराम।।

     कामाचे व्यसनें गेले मातले रतले जनीं ।

     तारुण्य दोंदिलांसाठी जन्म दुल्लभ नाशिला ।।११।।श्रीराम।।

     विधीनें विषयो घ्यावा अविधी नसतां बरें ।

     आश्रमीं न्याय नीतीनें प्रपंच करणें सुखें ।।१२।।श्रीराम।।

     घुटक्याने नासती काया चेटकें ती परोपरी ।

     जारणमारणादीकें नाटकें चेटकें बहु ।।१३।।श्रीराम।।

     चेडकां देवते भूते जन्महानीच होतसे ।

     म्हणोनि काम हा वैरी आकळावा परोपरी ।।१४।।श्रीराम।।

     ऐसा निरूपिला काम क्रोध तो बोलिला पुढे।

     कोपतो तामसी प्राणी तमोगुणें अधोगति ।।१५।।

     इति कामनिरूपणं समाप्तम् ।।१।।

    

    

समर्थ रामदास स्वामी विरचित मारूती स्तोत्रे, स्तोत्र तेरावे.

 

समर्थ रामदास स्वामी विरचित मारूती स्तोत्रे

१३

      भिम भयानक तो शिक लागवी ।

      भडकला सकळां भडकावी ।।

      वरतरू वरता तडकावी ।

      बळकटां सकळां धडकावी ।।१।।

      सकळ ते रजनी चरभारे ।

      सकट बांधत पुच्छ उभारे ।।

      रडत बोलति वीरच सारे ।

      न दिसतांचि बळें भुभु:कारे ।।२।।

      जळतसे त्रिकूटाचळ लंका ।

      धरितसे रजनीचर शंका ।।

      उमजती उमजे वरघाला ।

      अवचितां बुडवी सकळांला ।।३।।

      कठिण मार विरांस न साहे ।

      रूधिरपूर महीवरि वाहे ।।

      बहुत भूत भुतावळि आली ।

      रणभुमीवरि येउनि घाली ।।४।।

      अमर ते म्हणती विर आला ।

      नवल हें पुरलें सकळांला ।।

      उदित काळ बरा दिसताहे ।

      विधिविधान विधी मग पाहे ।।५।।

।। जय जय रघूवीर समर्थ ।।

 

समर्थ रामदास स्वामी विरचित मारूती स्तोत्रे, स्तोत्र बारावे.

 

   समर्थ रामदास स्वामी विरचित मारूती स्तोत्रे 

  ११

      बळें सर्व संहारिलें रावणाला ।

      दिले अक्षयी राज्य बीभीषणाला ।।

      रघूनायकें देव ते मुक्त केले ।

      अयोध्यापुरीं जावया सिध्द जाले ।।१।।

      पथामाजी कृष्णातिरीं रामराया ।

      घडे राहणे  स्नानसंध्या कराया ।।

      सिता राहिली शीरटें गांव जेथें ।

      रघूराज तो पश्चिमेचेनि पंथे ।।२।।

      जप ध्यान पूजा करी रामराजा ।

      तयाचे परी वीर सौमित्र वोजा ।।

      स्मरेना देहें चित्त ध्यानस्थ जालें ।

      अकस्मात तें तोय अद्भूत आलें ।।३।।

      बळे चालिला ओघ नेटें भडाडां ।

      नभीं धावती लोट लाटा धडाडां ।।

      नदी चालली राम ध्यानस्त जेथें ।

      बळें विक्रमे पावला भीम तेथे ।।४।।

      उभा राहिला भीमरूपी स्वभावें ।

      बळें तुंब तो तुंबिला दोन गांवें ।।

      नदी एक वीभागली दोन्ही बाहें ।

      म्हणोनी तया नांव हे गांव बाहें ।।५।।

      सुखे लोटतीं देखतां रामलिंगा ।

      बळे चालिली भोंवती कृष्णगंगा ।।

      परी पाहतां भीम तेथें दिसेना ।

      उदासीन हें चित्त कोठें वसेना ।।६।।

      हनूमंत पाहावया लागिं आलो ।

      दिसेना सखा थोर विस्मीत जालों ।।

      तयावीण देवालयें तीं उदासे ।

      जळांतून बोभाइला दास दासें ।।७।।

      मनांतील जाणोनि केला कुढावा ।

      दिले भेटिचा जाहला थोर यावा ।।

      बळें हांक देतांचि तैसा गडाडी ।

      महामेघ गंभीर जैसा घडाडी ।।८।।

      रघूराज वैकुंठ धामासि गेले ।

      तधीं मारूती दास हे निरवीले ।।

      रघूनाथ ऊपासकाला प्रसंगें ।

      सख्या मारूती पाव रे लागवेगें ।।९।।

      प्रभूचें महावाक्य त्वां साच केलें ।

      म्हणे दास हें प्रत्यया सत्य आलें ।।

      जनामाजि हें सांगतां पूरवेना ।

      अवस्था मनीं लागली ते सरेना ।।१०।।

।। जय जय रघूवीर समर्थ ।।

समर्थ रामदास स्वामी विरचित मारूती स्तोत्रे, स्तोत्र अकरावे.

 

समर्थ रामदास स्वामी विरचित मारूती स्तोत्रे 

११

      नमन तुज भिमराया ।

      निजमती मज दे तुज गाया ।।

      तडकितां तडका तडकाया ।

      भडकितां भडका भडकाया ।।१।।

      हरुषला हर हा वरदानी ।

      प्रगटला नटला मज मानीं ।।

      वदवितां वदनीं वदवीतो ।

      पुरवितो सदनीं पदवी तो ।।२।।

      अवचिता चढला गड लंका ।

      पळभरी न धऱी मन शंका ।।

      तडकितां तडके तडकीतो ।

      भडकितां भडके भडकीतो ।।३।।

      खवळले रजनीचर भारें ।

      भडकितां तडके भडमारे ।।

      अवचिता गरजे भुभुकारें ।

      रगडिजे गमके दळ सारें ।।४।।

      कितेकां खुरडी खुरडीतो ।

      कितेकां नरडी मुरडीतो ।।

      कितेकां चरडी चिरडीतो ।

      कितेकां आरडी दरडीतो ।।५।।

      महाबळी रजनीचर आले ।

      भीम भयानकसेचि मिळाले ।।

      रपटितां रपटी रपटेना ।

      आपटितां आपटी आपटेना ।।६।।

      खिजवितां खिजवी खिजवेना ।

      झिजवितां झिजवी झिजवेना ।।

      रिझवितां रिझीवी रिझवेना ।

      विझवितां विझवी विझवेना ।।७।।

      झिडकितां झिडकी झिडकेना ।

      तडकितां तडकी तडकेना ।।

      फडकितां फडकी फडकेना ।

      कडकितां कडकी कडकेना ।।८।।

      दपटितां दपटी दपटेना ।

      झपटितां झपटी झपटेना ।।

      लपटितां लपटी लपटेना ।

      चपटितां चपटी चपटेना ।।९।।

      दडविता दडवी दडवेना ।

      घडवितां घडवी घडवेना ।।

      बडवितां बडवी बडवेना ।

      रडवितां रडवी रडवेना ।।१०।।

      कवळिता कवळी कवळेना ।

      खवळितां खवळी खवळेना ।।

      जवळितां जवळी जवळेना ।

      मवळितां मवळी मवळेना ।।११।।

      चढवितां चढवी चढवेना ।

      झडवितां झडवी झडवेना ।।

      तडविता तडवी तडवेना ।

      गडवितां गडवी गडवेना ।।१२।।

      तगटितां तगटी तगटेना ।

      झगटितां झगटी झगटेना ।।

      लगटितां लगटी लगटेना ।

      झुगटितां झुगटी झुगटेना ।।१३।।

      टणकितां टणकी टणकेना ।

      ठणकितां ठणकी ठणकेना ।।

      दणगितां दणगी दणगेना ।

      फुणगितां फुणगी फुणगेना ।।१४।।

      चळवितां चळवी चळवेना ।

      छेळवितां छळवी छळवेना ।।

      जळवितां जळवी जळवेना ।

      टळवितां टळवी टळवेना ।।१५।।

      घसरितां घसरी घसरेना ।

      विसरितां विसरी विसरेना ।।

      मरवितां मरवी मरवेना ।

      हरवितां हरवी हरवेना ।।१६।।

      उलथितां उलथी उलथेना ।

      कलथितां कलथी कलथेना ।।

      उडवितां उडवी उडवेना ।

      बुडवितां बुडवी बुडवेना ।।१७।।

      बुकलितां बुकली बुकलेना ।

      धुमसितां धुमसी धुमसेना ।।

      धरवितां धरवी धरवेना ।

      सरवितां सरवी सरवेना ।।१८।।

      झडपिता झडपी झडपेना ।

      दडपितां दडपी दडपेना ।।

      तटवितां तटवी तटवेना ।

      फटवितां फटवी फटवेना ।।१९।।

      वळवितां वळवी वळवेना ।

      पळवितां पळवी पळवेना ।।

      ढळवितां ढळवी ढळवेना ।

      लळवितां लळवी लळवेना ।।२०।।

      घुरकितां घुरके घुरकावी ।

      थरकितां थरके थरकावी ।।

      भरकितां भरके भरकावी ।

      झरकितां झरकी झरकावी ।।२१।।

      परम दास हटी हटवादी ।

      लिगटला उतटी तटवादी ।।

      सिकवितां सिकवी सिक लावी ।

      दपटितां दपटून दटावी ।।२२।।

।। जय जय रघूवीर समर्थ ।।